U23 Việt Nam trao 'ẩn số' cho Nguyễn Lê Phát: Một điểm là đủ, nhưng bóng đá không bao giờ trả lời bằng phép cộng

Đêm trước giờ bóng lăn, tôi ngồi trong quán cà phê quen ở Quảng Châu, mở cuốn sổ tay đã ố vàng. Người ta vẫn bảo tôi mộng mơ. Nhưng trái bóng chưa bao giờ giấu tôi điều gì. Khi danh sách U23 Việt Nam được gửi đến, tôi nhìn thấy cái tên Nguyễn Lê Phát ở vị trí trung phong, còn Nguyễn Quốc Việt ngồi dự bị. Lần đầu tiên tại giải đấu này, chân sút số một bị đẩy lên băng ghế. Tôi ghi chậm vào sổ: “Đây không phải một sự thay đổi. Đây là một lời tuyên bố.” Bối cảnh của trận đấu cuối cùng bảng C nằm gọn trong một phép tính: U23 Uzbekistan đã có 6 điểm tuyệt đối sau hai trận, sớm giành quyền đi tiếp. U23 Việt Nam đứng thứ hai với 4 điểm, và chỉ cần một trận hòa trước đối thủ mạnh hơn để chắc chắn vào tứ kết, bất kể trận còn lại của bảng diễn ra thế nào. Chiến thắng 2-0 trước Philippines ở lượt trước là điểm tựa, nhưng không ai dám nói rằng nó phản ánh đúng sức mạnh thật sự. Trận đấu diễn ra lúc 12 giờ trưa tại Nhật Bản, cái nắng tháng Chín oi nồng, một yếu tố ít ai nhắc đến nhưng sẽ bào mòn đôi chân của đội bóng buộc phải chạy nhiều hơn. Đội hình mà huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh lựa chọn là một bức tranh kỳ lạ: giữ nguyên toàn bộ bộ ba trung vệ Đức Anh, Nguyễn Hoàng, Phạm Lý Đức, giữ nguyên thủ môn Cao Văn Bình, giữ nguyên cặp tiền vệ trung tâm Nguyễn Thái Quốc Cường và Xuân Bắc. Nhưng ở hàng tiền đạo, mọi thứ đảo lộn. Nguyễn Lê Phát lần đầu đá chính tại giải, thay cho Quốc Việt. Bên cánh trái, Lê Đình Long Vũ ra mắt giải đấu, thay cho Phi Hoàng. Ngọc Mỹ và Thanh Nhân được kéo cao, còn Phạm Minh Phúc vẫn giữ cánh phải nhưng ở vị trí hậu vệ biên. Sơ đồ thực tế được tái tạo là 3-4-3, một hệ thống đã trở nên quen thuộc ở bóng đá trẻ châu Á: ba trung vệ, hai hậu vệ biên dâng cao, hai tiền vệ trung tâm và ba mũi nhọn phía trên. Tôi đã theo dõi rất nhiều trận đấu của các đội tuyển trẻ Việt Nam trong năm chặng đường cầm bút. Tôi học được rằng một huấn luyện viên thường giữ xương sống đội hình khi ông ta sợ mất kiểm soát. Ở đây, Đinh Hồng Vinh giữ trọn vẹn hàng thủ và cặp tiền vệ trung tâm, tức là ông đặt sự chắc chắn lên trên sự sáng tạo. Đó là lựa chọn hợp lý với một đội bóng chỉ cần hòa. Nhưng cái giá phải trả nằm ở hai vị trí còn lại: tiền đạo mới và hậu vệ biên mới. Cả hai đều là những ẩn số thực sự, không phải những quân bài đã được kiểm chứng. Nguyễn Lê Phát là câu chuyện lớn nhất. Cậu ấy được trao vai trò trung phong cắm trong trận đấu có tính chất quyết định nhất vòng bảng, thay thế một người đã đá chính cả hai trận trước. Tôi nhớ có lần tôi nói trên sóng trực tiếp rằng “kẻ mộng mơ” không phải là lời chê, mà là một cách gọi khác của người dám nhìn thấy điều người khác bỏ qua. Quốc Việt bị đẩy lên băng ghế lần đầu tiên tại giải, và điều đó khiến quyết định này mang dáng dấp của một canh bạc chiến thuật. Nếu Lê Phát ghi bàn hoặc tạo ra đột biến, tất cả sẽ gọi ông Vinh là thiên tài. Nếu hàng công bế tắc, cái tên Quốc Việt sẽ ám ảnh cả buổi họp báo sau trận. Nhìn sâu hơn vào cấu trúc 3-4-3, điểm yếu kinh điển nằm ở hàng tiền vệ chỉ có hai người. Quốc Cường và Xuân Bắc phải đối mặt với một Uzbekistan vốn quen kiểm soát bóng và luân chuyển bóng liên tục. Nếu hai hậu vệ biên bị đẩy lùi sâu, khoảng trống giữa hàng phòng ngự và hàng tiền vệ sẽ rộng ra như một cánh đồng hoang. Uzbekistan đã chắc suất đi tiếp, nhưng họ có động lực ngầm rất lớn: thua trận này sẽ khiến họ rơi xuống nhì bảng, nhường ngôi nhất cho Việt Nam. Vì thế, một Uzbekistan xoay vòng đội hình không đồng nghĩa với một Uzbekistan buông trận. Các cầu thủ dự bị của họ đến từ cùng một lò đào tạo tinh hoa, và họ sẽ chiến đấu với khát khao chứng tỏ bản thân gấp đôi những người đá chính. Điều mà bài báo gọi là “lợi thế lớn” thực chất chỉ là một giả định chưa được kiểm chứng. Tôi luôn mang theo cuốn sổ tay và cây bút chì chống nước, vì tôi tin những câu chữ đẹp nhất đến từ khán đài, không phải phòng họp báo. Cuốn sổ tay tôi vẫn còn giữ vài giọt nước mắt Moscow, từ đêm Luka Modrić chạy bằng cả hai mươi năm tỵ nạn. Đêm nay, tôi lại nghĩ về những cầu thủ trẻ Việt Nam. Họ đang đứng trước một cánh cửa rất hẹp. Trào lưu ba trung vệ quay lại ở bóng đá châu Á thường bị ca ngợi như một sự tiến bộ chiến thuật, nhưng tôi đã chứng kiến quá nhiều huấn luyện viên dùng nó để tránh rủi ro danh tiếng khi hàng bốn bị xuyên thủng. Hôm nay, ba trung vệ của Việt Nam có thể là lá chắn vững chắc, hoặc cũng có thể là tấm lưới với những mắt lưới quá thưa ở hai bên cánh. Điều khiến tôi bận tâm nhất không phải đội hình Uzbekistan. Mà là cái cách chúng ta nói về “ẩn số”. Một ẩn số trong trận đấu phải thắng hoặc không được thua có thể là điểm sáng, nhưng cũng có thể là điểm mù. Nguyễn Lê Phát chưa từng đá chính ở giải này. Cậu ấy chưa có phút nào phối hợp với Ngọc Mỹ và Thanh Nhân trong một trận đấu chính thức có tính chất sống còn. Sự mới mẻ của cậu ấy khiến Uzbekistan khó bắt bài, nhưng đồng thời khiến chính đồng đội của cậu ấy cũng khó đoán. Bóng đá viết thơ ở những nơi bảng tỷ số không phản ánh nổi trái tim. Nhưng trái bóng cũng có quy luật riêng của nó. Những đường chuyền hỏng trong hai mươi phút đầu trận có thể là khởi đầu của một bản giao hưởng, hoặc là dấu chấm hết cho một giấc mơ. Tôi nhìn lại những con số: 4 điểm sau hai trận, 1 chiến thắng, 1 trận hòa, và một tấm vé gần như nằm trong tầm tay. Nhưng tôi không bao giờ tin vào phép cộng đơn giản. Tôi đã thấy quá nhiều đội bóng tính toán một điểm rồi đánh mất tất cả trong một khoảnh khắc lơ đễnh. Kuwait vẫn còn nguyên cơ hội nếu họ thắng Philippines với cách biệt đủ lớn, và cục diện bảng đấu có thể thay đổi chỉ trong một buổi chiều. Sự thận trọng mà huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh thể hiện qua việc giữ nguyên bộ khung phòng ngự là có cơ sở, nhưng sự thận trọng ấy cũng khiến đội bóng của ông dễ bị đọc vị. Uzbekistan đã có hai trận toàn thắng. Họ biết cách xuyên thủng những hàng phòng ngự lùi sâu. Đêm trên sân vắng, tôi nghe thấy tiếng thở của trái bóng. Nó không thì thầm về chiến thuật, không nói về sơ đồ 3-4-3 hay 4-2-3-1. Nó chỉ nhắc tôi rằng bóng đá là những con người bằng xương bằng thịt. Nguyễn Quốc Việt ngồi dự bị hôm nay có thể là một quyết định vì thể lực, vì chấn thương, hoặc vì một toan tính chiến thuật nào đó. Bài báo không cho tôi câu trả lời. Tôi chỉ biết rằng khi một cầu thủ trẻ bị thay ra ở trận quyết định, điều đó có thể ở lại với cậu ấy lâu hơn bất kỳ bàn thắng nào. Và tôi, một ông già 69 tuổi, vẫn tin rằng một đường chuyền đẹp là một lời tỏ tình. Đêm nay, U23 Việt Nam cần những lời tỏ tình ấy giữa vòng vây của một đối thủ mạnh hơn về mọi mặt. Sau cùng, tôi chỉ còn một câu hỏi duy nhất. Khi tiếng còi khai cuộc vang lên lúc 12 giờ trưa tại Nhật Bản, liệu những cầu thủ trẻ ấy có đủ dũng cảm để sống với sự mong manh của chính mình, hay họ sẽ núp sau phép tính một điểm đủ để đi tiếp? Bóng đá biết chờ. Và tôi, người ghi chép những giọt nước mắt, sẽ ngồi đó, cầm bút chì chống nước, chờ xem trận đấu này sẽ viết nên câu thơ nào.